जिल्लाकाे सामान्य परिचय तथा भु–उपयाेग

मधेश प्रदेश अन्तर्गत ८ वटा जिल्ला मध्ये सबैभन्दा कम क्षेत्रफल र बढी जनघनत्व भएको यो जिल्लाको प्राकृतिक बनाबट हेर्दा दक्षिण तर्फ समथर र उत्तरी भेगमा उच्च पाखो जमीन छ । प्रशासनीक विभाजनको रुपमा ४ वटा निर्वाचन क्षेत्र‚ प्रदेश सभाको लागि ८ वटा निर्वाचन क्षेत्र, ८ वटा नगरपालिका र ९ वटा गाउँपालिका कायम गरिएको यस जिल्लाको सदरमुकाम सिरहा हो भने मिर्चैया‚ गोलबजार र लहान जिल्लाका प्रमुख व्यापारिक केन्द्रहरु हुन । यस जिल्लाको भू–उपयोग निम्नानुसार रहेको छ :

• कुल क्षेत्रफल                             –       १२२७९६.९ हे.
  • कृषि क्षेत्रफल                –     ७१०११ हे.  (५७.८३%)
  • खेतीयोग्य जग्गा             –     तराई ६५८१० हे.  (९२.६%)
  • खेतीवारी योग्य जग्गा      –     ३६२४ हे. (५.५%)
  • पाखो जग्गा                  –     १५७७ हे. (२.३%)
• वन क्षेत्र                        –       २७७०७.९५ हे.  (२२.६%)
• चरण क्षेत्र                     –       १३१४.२ हे.  (१५.५%)
• आवादी नभएको क्षेत्र     –       ७५८९ हे.  (६.१%)
• घडेरी तथा पोखरी इनार –      ६४३१.९५ हे.  (५.२%)
• नदीनाला तथा अन्य      –      ८७४२.८ हे.  (७.२%)

भौगोलिक अवस्थिति :

• अक्षांश             २६°३३  देखि २६°५५ उत्तर
• देशान्तर          ८६°६ देखि ८६°२६ पूर्वसम्म
• उचार्इ              ७६ मिटर देखि ८८५ मिटरसम्म
• औषात लम्वाई  पुर्व पश्चिम २९.७ कि.मी.
• औषत चौडाई   उत्तर दक्षिण ४२.४ कि.मी.
• कुल क्षेत्रफल १२२८ वर्ग कि.मी.

राजनैतिक विभाजन :

• मधेश प्रदेश         
• निर्वाचन क्षेत्र     ४
• नगरपालिका     ८  (सिरहा‚ लहान‚ मिर्चैया, गोलबजार, सुखिपुर, कल्याणपुर, कर्जन्हा र धनगढीमार्इ)
• गाउँपालिका     ९ (अर्नमा, औरही, नवराजपुर, भगवानपुर, सखुवानन्कारकट्टी, विष्णुपुर, नरहा, लक्ष्मीपुर पत्तारी र वरियारपट्टी)

जिल्लाकाे सिमाना :

• पूर्व                 सप्तरी जिल्ला
• पश्चिम            धनुषा जिल्ला
• उत्तर               उदयपुर जिल्ला
• दक्षिण            भारतको विहार राज्यकाे मधुवनी जिल्ला

जलवायु :

      नेपालको मधेश प्रदेशको तराईमा अवस्थित यस जिल्लाको अधिकतम तापक्रम ४०° सेल्सियस र न्युनतम १०° सेल्सियस सम्म रहने गर्छ । यस जिल्लाको बार्षिक औषत बर्षा १४६७ मि.मि. र आद्रता औषत ९०.५ भएको पाइन्छ । जिल्लाको अधिकांस बर्षा मनसुनी हावाले ल्याउछ जुन जेष्ठ महिनाको अन्तिमतिर सुरु भएर असोज महिनासम्म रहन्छ ।